ชนิดของโสม

โสมก็เป็นเช่นเดียวกับพืชอื่นๆ อีกหลายชนิดซึ่งมักจะพบว่าแม้จะเป็นวงศ์เดียวกันแต่ก็ยังสามารถแยกได้เป็นสายพัฯธุ์ต่างๆ อีกหลากหลาย ขึ้นอยู่กับสถานที่และสภาพแวดล้อมที่โสมเจริญเติบโตขึ้นมา โสมมีอยู่ด้วยกันมากมายหลายชนิดมีชื่อเรียกแตกต่างกันไปตามแต่ละท้องถิ่นซึ่งในบางครั้งพบว่าเป็นชนิดเดียวกัน เรามาดูชนิดของโสมกันเลยว่ามีอะไรบ้าง

โสมเกาหลี

โสมเกาหลีเป็นโสมที่มีการกล่าวถึงมากที่สุดในปัจจุบันไม่ว่าจะเป็นแง่ของการค้าการโฆษณา หรือความนิยมในหมู่ของผู้ใช้เองก็ตาม โสมเกาหลีมีชื่อทางพฤกษศาสตร์ว่า Panax ginseng C.A. Meyer มีลักษณะโดยรวมเป็นเช่นเดียวกับโสมโดยทั่วๆ ไปคือเป็นพืชล้มลุก รากแตกออกเป็นแฉก ลำต้น ใบ ดอก และผลก็เป็นดังเช่นที่ได้กล่าวมาแล้วอายุของโสมเกาหลีที่มักจะเก็บมาใช้นั้นอยู่ที่ 5-6 ปี โสมเกาหลีที่คนไทยรู้จักกันดีก็คือ โสมแดงและโสมขาวซึ่งสองชื่อนี้ดูเหมือนว่าจะถูกนำไปใช้เรียกประเทศเกาหลีหรือชาวเกาหลีด้วย ก็เท่ากับว่า โสมขาว และ โสมแดง กลายมาเป็นลักษณะประจำชาติเกาหลีไปแล้วนั้งเอง

โสมจีน

โสมจีนมีชื่อทางพฤกษศาสตร์ว่า P.notoginsong Burk C P. Wangianus Sun ชื่อสามัญได้แก่ Sanchi Ginseng สาเหตุที่ได้ชื่อว่า โสมจีน นั้นก็เพราะว่าเป็นโสมที่ได้มาจากมณฑลกวางสี หรือยูนานในประเทศจีน ถึงแม้ว่าจะมีการนำเอาสายพันธุ์ของโสมชนิดนี้ไปปลูกในบางรัฐของเวียดนามบ้างก็ตาม แต่ผลิตผลที่ได้ก็ยังคงเรียกขานกันตามแหล่งที่มาเดิมของมันก็คือ โสมจีนนั้นเอง

โสมชวูซิเสียน

โสมชนิดนี้มีชื่อทางพฤกษศาสตร์ว่า P. pseudoginseng Var. Mager (Bork) C.Y. Wuet K.M Fery (P.majer (Burk Tisg) เป็นสายพันธุ์โสมที่แตกต่างจากโสมจีนอยู่บ้างเล็กน้อยพบมากในประเทศจีนทางตะวันตกคุณสมบัติและสรรพคุณในทางการแพทย์และการบำรุงนั้นมีความคล้ายกับโสมจีนอยู่พอสมควร

โสมญี่ปุ่น

มีชื่อทางพฤกษศาสตร์คือ P.seudoginseng Wall. Subsp.Japanicus Hora P.japanicus C.A.Meyer มีชื่อสามัญคือ Japanese Chitkusetsu Cinseng เป็นโสมที่พบและเพาะปลูกกันมากในประเทศญี่ปุ่นสำหรับใช้กันเองภายในประเทศเพื่อลดการนำเข้าโสมจากประเทศเกาหลี ประเทศจีนและประเทศสหัฐอเมริกาเป็นหลัก ไม่ได้มีจุดมุ่งหมายเพื่อการส่งออก ส่วนหนึ่งอาจเนื่องมาจากโสมญี่ปุ่นยังไม่เป็นที่นิยมในหมู่ผู้ใช้โสมนัก

โสมหิมาลายัน

เป็นโสมอีกตัวหนึ่งที่มีชื่อเรียกทางพฤกษศาสตร์ว่า P.pseudoginseng Sabsp. Him alaicas Hara พบขึ้นโดยทั่วไปแถบเทือกเขาหิมาลัยเขตประเทศเนปาล สำหรับโสมตัวนี้ยังไม่เป็นที่นิยมในหมู่ผู้บริโภคโสม บางคนแทบไม่รู้จีกโสมชนิดนี้เลย

โสมอเมริกา

ชื่อทางพฤกษาศาสตร์คือ Panax quinquesofium L. ส่วนชื่อทางสามัญคือ American Cinseng เป็นโสมอีกชนิดหนึ่งซึ่งเชื่อว่ามีคุณสมบัติและสรรพคุณใกล้เคียงกับโสมเกาหลี พบมากในแทบประเทศแคนาดา และสหรัฐอเมริกาครอบคลุมรัฐในแทบตะวันออกเฉียงเหนือ การขุดโสมอเมริกามาขายในสมัยนั้นขาดการควบคุมและไม่มีการปลูกทดแทนทำให้โสมที่ขึ้นตามธรรมชาติลดลงและด้อยคุณภาพลงเรือยๆ เป็นสาเหตุให้ราคาตกต่ำลงจนถึงขีดสุด สถานการณ์ของโสมอเมริกาเริ่มดีขึ้นเมื่อมีผู้เริ่มคิดที่จะเพาะพันธุ์และทำการปลูกทดแทน การเสาะหา และขุดจากป่าพื้นเมือง นอกจากจะเป็นการช่วยทำให้สามารถควบคุมคุณภาพของโสมได้แล้วยังทำให้โสมพันธุ์ดีๆ ไม่หมดและสูญพันธุ์ไปจากป่าพื้นเมืองของสหรัฐอเมริการวมถึงแคนาดาอีกด้วย

โสมคน

โสมคนหรือทีีรู้จักในชื่อ ว่านผักปัง ของชาวเชียงใหม่เป็นพืชที่อยู่ในวงศ์ Portulacaceae มีชื่อเรียกในทางพฤกษศาสตร์ก็คือ Talinum panicalatum Gaertn. ชาวจีนรู้จักกันในชื่อของ โท่วหยิ่งเซียม เป็นพืชล้มลุกมีอายุเพียง 1 ปีเท่านั้น มีความสูงอยู่ที่ประมาณ 60 เซนติเมตร บริเวณโคนต้นจะมีกิ่งก้านสาขาแตกออกมา ใบของโสมคนมีลักษณะเรียวรีออกตรงข้ามกัน ดอกของโสมคนมีขนาดเล็ก รากมีลักษณะคล้ายกับโสมเกาหลี พบมากในเขตที่มีสภาพภูมิอากาศชุ่มชื้น โดยมากมักจะนำมาเพาะปลูกเพื่อความสวยความงามและเป็นไม้ประดับ

โสมเป็นพืชสมุนไพรที่ได้รับการยอมรับ และขนานนามมานับพันปี “ราชาแห่งมวลสมุนไพร“ ประกอบด้วยคุณค่าทางยาต่างๆ ที่เป็นประโยชน์ต่อการบำรุงรักษาสุขภาพ ในสมัยโบราณ โสมเป็นสมุนไพรที่หายากมากต้องไปขุดตามป่าเขาแต่ปัจจุบัน โสมได้ถูกนำมาเพาะปลูก เพื่อใช้ทำประโยชน์ทางยาที่ใช้บำรุงสุขภาพ โสมจากเกาหลี ได้รับการยอมรับว่าเป็นโสมที่มีคุณภาพที่ดีที่สุด เพราะประเทศเกาหลีมีสภาพของดินและภูมิอากาศที่เหมาะสมสำหรับการปลูกโสม สำหรับในประเทศไทยมีความเข้าเรื่องโสมค่อนข้างจะคลุมเครือมาก โดยเฉพาะเรื่อง โสมขาว และ โสมแดง หลายคนคิดว่า เป็นโสมคนละพันธุ์หรือคนละชนิดกัน ซึ่งที่จริงเป็นการเรียกชื่อตามการแปรรูปของโสม โดยมาจากรากโสมสดชนิดเดียวกัน

 

ประเภทของโสม สามารถแบ่งตามการเก็บรักษาหรือการแปรรูปได้ดังนี้

โสมแดง

คือ การนำรากโสมสดมานึ่งเพื่อการเก็บรักษา รากโสมจะมีลักษณะแห้งและแข็ง มีสีน้ำตาลเข้ม หรือสีแดง จึงเรียกว่าโสมแดง คนจีนเรียกโสมชนิดนี้ว่า "เกาหลี" สามารถนำโสมแดงไปแปรรูป เช่นนำไปสกัดเป็นหัวสกัดโสมเข้มข้น นำไปบดเป็นผงบรรจุแค็ปซูล นำไปเป็นชาโสม หรือนำไปต้มหรือตุ๋นกับอาหารเป็นต้น

 โสมขาว

คิอการนำรากโสมสดมาตากแห้ง เพื่อการเก็บรักาารากโสมจะมีลักษณะเป็นสีขาวซีด ซึ่งคนจีนเรียกโสมชนิดนี้ว่า "หยิ่งเซียน" สามารถนำโสมขาวไปแปรรูป เช่นบดเป็นผงโสมบรรจุแค็ปซูล นำรากโสมไปต้มเอาน้ำดื่ม ใช้ตุ๋นกับอาหารเป็นยาสมุนไพรบำรุงร่างกาย เป็นต้น

 

โสมสำเร็จรูปจากรากโสมสด

คืดการนำโสมสดมาแปรรูปโดยตรงซึ่งเป็นวิธีที่นิยมมากในปัจจุบัน เพราะความก้าวหน้าด้านเทคโนโลยีสามารถนำรากโสมสดมาแปรรูปได้ทันทีไม่จำเป็นต้องนำไปเก็บรักษาในรูป โสมขาว หรือโสมแดง อีกซึ่งต่างจากสมัยโบราณที่ต้องนำรากโสมที่หาได้มาตากแห้ง หรือนำมานึ่งแล้วเก็บรักษาไว้ให้อยู่ได้นานๆ ปัจจุบันสามารถนำรากโสมสดมาแปรรูปได้ในลักษณะต่างๆ เช่น หัวโสมสกัดเข้มข้น 100% รากโสมสดแช่อิ่มน้ำผึ้งชาโสม รากโสมสดดองเหล้า รากโสมอบกรอบ แยมรากโสมเป็นต้น หรือสามารถนำรากโสมสดมาต้ม หรือตุ๋นเป็นยาบำรุงสุขภาพ หรือใช้รากโสมสดมาประกอบอาหารได้โดยตรง

โสมเกาหลีเป็นสมุนไพรที่นิยมนำไปแปรรูปเป็นอาหาร ยา และนำไปเก็บเป็นส่วนผสมของเครื่องสำอางต่างๆอย่างมากมาย ทั้งนี้ก็เพราะโสมเกาหลีมีคุณสมบัติต่องร่างกายอย่างกว้างขวาง “ราชาแห่งมวลสมุนไพร”